Click to listen highlighted text! Powered By GSpeech

Zaburzenia nerwicowe (lękowe)

Czym są zaburzenia nerwicowe?

O zaburzeniach nerwicowych współcześnie mówi się jako o zaburzeniach lękowych. Podłożem wspomnianych zaburzeń jest lęk, czy to wobec określonych obiektów, sytuacji społecznych bądź osób. Możemy mieć również do czynienia z lękiem bliżej nieokreślonym, któremu towarzyszy wewnętrzny niepokój - poczucie, że zaraz może wydarzyć się coś złego. Należy nadmienić, iż wspomniany lęk jest niewspółmierny do realnego niebezpieczeństwa.

Zaburzenia lękowe stanowią grupę różnorodnych zaburzeń mającą wspólną genezę związaną
z pojęciem „nerwicy". Według klasyfikacji ICD-10 zaliczamy do nich m.in. (F40) Zaburzenia lękowe w postaci fobii; (F41) Inne zaburzenia lękowe; (F42) Zaburzenia obsesyjno - kompulsyjne (nerwica natręctw); (F43) Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne;  (F44) Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne); (F45) Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (somatoform disorders) oraz (F48) Inne zaburzenia nerwicowe.

Klasyfikacja ICD 10 (F40 - F48) Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną

Liczba pozycji:45

Kod

Nazwa Choroby

F40

Zaburzenia lękowe w postaci fobii

F40.0

Agorafobia

F40.1

Fobie społeczne

F40.2

Specyficzne (izolowane) postacie fobii

F40.8

Inne zaburzenia lękowe w postaci fobii

F40.9

Fobie BNO

F41

Inne zaburzenia lękowe

F41.0

Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny)

F41.1

Zaburzenie lękowe uogólnione

F41.2

Zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane

F41.3

Inne mieszane zaburzenia lękowe

F41.8

Inne określone zaburzenia lękowe

F41.9

Zaburzenia lękowe, nie określone

F42

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (nerwica natręctw)

F42.0

Zaburzenie z przewagą myśli czy ruminacji natrętnych

F42.1

Zaburzenie z przewagą czynności natrętnych (rytuały)

F42.2

Myśli i czynności natrętne, mieszane

F42.8

Inne natręctwa

F42.9

Natręctwa BNO

F43

Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne

F43.0

Ostra reakcja na stres

F43.1

Zaburzenie stresowe pourazowe

F43.2

Zaburzenia adaptacyjne

F43.8

Inne reakcje na ciężki stres

F43.9

Reakcja na ciężki stres, nie określona

F44

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.0

Amnezja dysocjacyjna

F44.1

Fuga dysocjacyjna

F44.2

Osłupienie dysocjacyjne (stupor dysocjacyjny)

F44.3

Trans i opętanie

F44.4

Dysocjacyjne zaburzenia ruchu

F44.5

Drgawki dysocjacyjne

F44.6

Dysocjacyjne znieczulenia i utrata czucia zmysłowego

F44.7

Mieszane zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.8

Inne zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)

F44.9

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne), nie określone

F45

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (somatoform disorders)

F45.0

Zaburzenie somatyzacyjne [z somatyzacją]

F45.1

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, niezróżnicowane

F45.2

Zaburzenie hipochondryczne

F45.3

Zaburzenia wegetatywne występujące pod postacią somatyczną

F45.4

Uporczywe bóle psychogenne

F45.8

Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

F45.9

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, nie określone

F48

Inne zaburzenia nerwicowe

Przyczyna zaburzeń nerwicowych. Wpływ otoczenia a predyspozycje genetyczne

Jednoznaczne wskazanie źródła zaburzeń nerwicowych wydaje się niemożliwe. W powstawianiu zaburzeń lękowych znaczną rolę można przypisać czynnikom psychologicznym. Wspomniane zaburzenia mogą być konsekwencją długotrwałego stresu, nieuświadomionych konfliktów wewnętrznych lub cech osobowości. Złożoność wymienionych czynników rozpatruje się indywidualnie uwzględniając danego pacjenta i konkretne zaburzenie.

Charakterystyka wybranych zaburzeń

(fragment artykułu zamieszczonego na stronie: http://psychiatria.mp.pl/choroby/show.html?id=77401

Zaburzenia lękowe w postaci fobii (F40)

Do tej grupy zaburzeń zalicza się między innymi agorafobię, fobie społeczne czy specyficzne postacie fobii. Lęki fobiczne wywołane są jakimś (zawsze tym samym i dobrze przez pacjenta identyfikowanym) obiektywnie niegroźnym czynnikiem (zwierzę, przedmiot, zjawisko) czy wydarzeniem zewnętrznym lub sytuacją, które pacjent odbiera jako zagrażające, stara się ich unikać, a w ich obecności odczuwa znaczny dyskomfort i lęk, a nawet cierpienie. Już samo myślenie o takich sytuacjach może powodować pojawienie się lęku - lęku antycypacyjnego.

Często pojawia się również obawa przed utratą kontroli nad sobą w tych sytuacjach. Lękowi towarzyszą ponadto często nieprzyjemne objawy somatyczne, m.in.: kołatanie serca, uczucie braku tchu, gorąca, pocenie się, czerwienienie się, drżenie rąk i mięśni. Już samo wyobrażenie sobie takiej sytuacji może wywoływać silny lęk (antycypacyjny). Osoba dotknięta fobią społeczną jest zwykle przekonana, że wspomniane objawy są dla wszystkich widoczne i ją kompromitują i ośmieszają. Pacjent zdaje sobie sprawę z nadmierności przeżywanego lęku, nie potrafi jednak sobie z nim poradzić.

Osoby te zazwyczaj nie mają problemu z przebywaniem w „anonimowym" tłumie ludzi. Natomiast mogą odczuwać lęk np. przed przebywaniem w małej określonej grupie osób (z wyjątkiem najbliższej rodziny), przed wystąpieniami publicznymi, spożywaniem posiłków w miejscach publicznych, korzystaniem z publicznych toalet, przed przebywaniem w obecności osób przeciwnej płci.

Nasilający się w takich sytuacjach lęk doprowadza do stopniowego zaniechania uczestniczenia w takich sytuacjach, aż do całkowitego ich unikania. Powyższy obraz przedstawia tzw. uogólnioną postać fobii społecznej. Poza nią wyróżnia się również tzw. specyficzną (prostą) fobię społeczną, ograniczoną wyłącznie do nasilonej tremy i lęku przed publicznymi wystąpieniami (wygłaszanie wykładów, występy sceniczne, odpowiadanie na lekcjach).

Objawy najczęściej rozpoczynają się w okresie dorastania i bez odpowiedniego leczenia mogą przyjmować postać przewlekłą, znacznie upośledzając codzienne funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Nierzadko mogą współwystępować z nimi inne zaburzenia lękowe, afektywne (np. depresja) lub nadużywanie substancji psychoaktywnych. Osoby dotknięte fobią społeczną są narażone na większe ryzyko uzależnień - mogą za pomocą np. alkoholu próbować radzić sobie z przykrymi objawami, „dodawać sobie odwagi". Takie działanie jest jednak nieskuteczne, a nawet może nasilać i utrwalać objawy.

Skuteczne leczenie osób cierpiących na fobię społeczną obejmuje farmakoterapię i/lub psychoterapię. Czasami korzystne może być łączne zastosowanie tych metod. Niestety, osoby z fobią społeczną rzadko poszukują profesjonalnej pomocy, tkwiąc w przekonaniu że „taka już moja natura i nic się z tym nie da zrobić".

Fobię społeczną należy odróżniać od tzw. zwykłej nieśmiałości. Oba te stany mają pewne cechy wspólne (odczuwanie nasilonego pobudzenia autonomicznego w sytuacjach społecznych - np. przyspieszona akcja serca, rumienienie się, pocenie się, słabiej rozwinięte umiejętności społeczne oraz unikanie sytuacji społecznych), jednak istnieją między nimi istotne różnice. Należy do nich przede wszystkim: nasilenie unikania sytuacji społecznych, poziom pogorszenia funkcjonowania społecznego i zawodowego oraz przebieg dolegliwości. Osoby nieśmiałe funkcjonują lepiej niż pacjenci z fobią społeczną, a występujące u nich objawy mają zmienny i przejściowy charakter (w przeciwieństwie do osób z fobią społeczną).

·         ailurofobia - lek przed kotami,

·         akrofobia - lęk przed przebywaniem na wysokości,

·         arachnofobia - lęk przed pająkami,

·         awiatofobia - lęk przed podróżowaniem samolotem,

·         emetofobia - lęk przed wymiotami,

·         hemofobia - lęk przed widokiem krwi,

·         keraunofobia - lęk przed piorunami,

·         kizofobia - lęk przez zanieczyszczeniami,

·         klaustrofobia - lęk przed przebywaniem w zamkniętych, małych pomieszczeniach,

·         kynofobia - lęk przed psami,

·         nyktofobia - lęk przed ciemnością,

·         odontofobia - lęk przed dentystą, leczeniem zębów,

·         ofidiofobia - lęk przed wężami,

·         zoofobia - lęk przed zwierzętami, i wiele innych.

Funkcjonowanie społeczne osoby z takimi izolowanymi fobiami zazwyczaj zależy od jej możliwości unikania tych sytuacji. W przypadku nasilonego cierpienia i pogorszenia funkcjonowania można zastosować terapię behawioralną, z użyciem takich technik, jak systematyczna desensytyzacja (odwrażliwianie), która polega na powolnym oswajaniu danej osoby z lękorodną sytuacją poprzez stopniowe konfrontowanie jej z łagodną wersją lękotwórczej sytuacji. Farmakoterapię w przypadku fobii specyficznych stosuje się rzadko.

Inne zaburzenia lękowe (F41)

Stanowią one grupę zaburzeń lękowych, w przypadku których lęk nie jest ograniczony do konkretnych zewnętrznych przedmiotów czy wydarzeń życiowych, jak w przypadku fobii, ale jest tzw. lękiem nieokreślonym, niedającym się na początku przypisać żadnej konkretnej sytuacji ani też przewidzieć.

Zalicza się do nich m.in. zaburzenia lękowe z napadami lęku (zespół lęku panicznego), zaburzenia lękowe uogólnione oraz zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane.

Jeśli epizody te wystąpiły w konkretnych sytuacjach, pacjent może zacząć ich w przyszłości wtórnie unikać. Przy czym wydarzenia towarzyszące takim napadom lęku nie są obiektywnie zagrażające. Napad lęku panicznego trwa zazwyczaj kilka, kilkanaście minut (rzadko dłużej) i ustępuje samoistnie. Często jednak pomiędzy napadami lęku panicznego utrzymuje się pewien poziom lęku przed następnym epizodem, tzw. lęk przed lękiem (inaczej lęk antycypacyjny).

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (nerwica natręctw) (F42)

Polegają na występowaniu nawracających, stereotypowych natrętnych myśli (obsesji) i/lub przymusowych czynności (kompulsji). Pacjent próbuje się przeciwstawiać takim myślom lub czynnościom, ale próby te zazwyczaj są bezskuteczne. Mimo własnego sprzeciwu rozwijają się u chorego „niechciane" myśli (obsesje) lub przymusowo wykonuje on „niechciane" czynności (kompulsje).

Zarówno myśli, jak i czynności są zazwyczaj przykre dla pacjenta. Obsesje mogą dotyczyć rzeczy czy wydarzeń nieprzyjemnych, obscenicznych, bluźnierczych, agresywnych, a niekiedy układają się natrętnie w całe ciągi myślowe. Mimo to pacjent uważa je za własne myśli. Podobnie wykonywane czynności kompulsyjne mogą być niechciane, ale pacjent „musi je wykonać" w celu zmniejszenia napięcia wewnętrznego narastającego przy próbie opierania się im. Mogą to byś pojedyncze czynności (np. natrętne mycie rąk, wielokrotne, pomimo wcześniejszego potwierdzenia, sprawdzanie zamknięcia drzwi, okien, wyłączenia gazu) aż do powtarzających się przymusowo zachowań złożonych z szeregu następujących po sobie, często bezsensownych zestawów czynności.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą przebiegać z przewagą myśli natrętnych lub z przewagą czynności natrętnych. Ale także występuje postać tych zaburzeń, w której zarówno myśli, jak i czynności natrętne są równie mocno nasilone, mówimy wtedy o tzw. myślach i czynnościach natrętnych mieszanych.

Ostra reakcja na stres (F43)

 Zaburzenia stresowe pourazowe (rodzaj zaburzenia lękowego będący konsekwencją przeżycia traumatycznego wydarzenia).

Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne) (F44)

Zaburzenia z tej grupy rozpoznaje się u osób, u których dochodzi do utraty świadomej kontroli nad własną tożsamością, pamięcią, myśleniem, przeżywaniem czy własnym ciałem. Związane jest to ściśle z różnymi problemami, przede wszystkim z obszaru czynników psychologicznych i wynikających ze stresu (czynniki psychogenne). Zaburzenia te mogą się przejawiać w postaci dysocjacyjnej amnezji, fugi, osłupienia, transu i opętania, zaburzeń ruchu, drgawek, znieczuleń, czy utraty czucia zmysłowego. Wymagają w procesie diagnostyki bardzo uważnego różnicowania z innymi zaburzeniami psychicznymi i somatycznymi.

Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (F45)

Do zaburzeń tych zalicza się m.in. zaburzenia somatyzacyjne, zaburzenia hipochondryczne, zaburzenia autonomiczne pod postacią somatyczną, czy uporczywe bóle psychogenne. Pacjent skarży się na dolegliwości somatyczne, które mają wyraźny związek z czynnikami psychologicznymi, czego chory zwykle nie akceptuje w rozumieniu przyczyn swojego funkcjonowania i związanego z nim poziomu cierpienia.

 

 

Inne zaburzenia nerwicowe

Do kategorii tej zalicza się m.in. neurastenię i zespół depersonalizacji-derealizacji. Neurastenia jest zaburzeniem psychicznym związanym ze skargami pacjenta na tzw. „męczliwość psychiczną", poczucie zmęczenia albo po wysiłku umysłowym, albo po nawet najmniejszym wysiłku fizycznym. Towarzyszą temu różne nieprzyjemne doznania fizyczne, np. napięciowe bóle głowy, zawroty głowy, bóle mięśniowe a także psychiczne: drażliwość, zaburzenia snu, niemożność odprężenia się, relaksacji i odpoczynku.

Zespół depersonalizacji-derealizacji rozpoznaje się wtedy, gdy pacjent ma poczucie, że jego własne przeżycia, uczucia, myśli i pamięć nie należą do niego, „nie są jego" albo kiedy przedmioty czy osoby w jego otoczeniu sprawiają wrażenie nierealnych, „oderwanych od rzeczywistości", „odległych", czy też sztucznych (np. poczucie, że przedmioty dookoła to rekwizyty). Pacjent ma świadomość zachodzącej zmiany. Objawy takie mogą występować u osób zdrowych psychicznie np. w sytuacji przemęczenia, ale mogą też występować w przebiegu innych zaburzeń psychicznych, w tym nerwicowych.

Leczenie zaburzeń nerwicowych

W leczeniu nerwic istotną rolę odgrywa zarówno farmakoterapia (pozwalająca szybko zmniejszyć objawy) jak i psychoterapia (działająca na przyczyny choroby). Psychoterapia trwa zdecydowanie dłużej (konsekwencja żmudnej pracy nad sobą) niemniej jednak umożliwia zmianę zachowania pacjenta oraz interpretację własnych objawów. Podawane leki redukują jedynie ryzyko nawrotu choroby.

Drukuj

Click to listen highlighted text! Powered By GSpeech